Üreme çağında olan kadınlar için Polikistik Over Sendromu, insulin seviyelerinin artmasına bağlı olarak meydana gelen hormonal düzensizlikler sonucu kısırlığa neden olan ciddi bir hastalıktır. Düzensiz adet görme veya hiç adet görmeme ve yükselmiş serum testesterone ve androstenedione (erkeklik hormonları) seviyesi ile teşhis edilen bir hastalıktır.

Bu hastalarda;
1- Anormal vaginal kanama,
2- Kısırlık (infertilite),
3- Şişmanlık (obezite),
4- Aşırı kıllanma, saç dökülmesi ve sivilcelenme(akne) şikayetleri olabilir.

Klinik ve hormonal deÄŸiÅŸikliklerle birlikte, bunlara ek olarak, vaginal ultrasonda yapılan muayenede artmış sayıda küçük folikül kistlerine rastlanır. (Polikistik görünümlü yumurtalıklarda çok sayıda 6-10mm.büyüklüğünde folikül kistleri bulunur.) Bu görünüm normal üreme çağında olan kadınların % 20 ‘sinde de gözlenebilir.

Polikistik over sendromunun; üreme çağındaki kadınların hemen hemen yarısını veya tüm kadınların % 6-10 ‘unu etkilediÄŸi tahmin edilmektedir.

Bu sendromun genetik bir yönünün olduğu ve bu sendromu olan kadınların akrabalarında sıklıkla (hem erkek hem kadın olmak üzere) şeker hastalığı, şişmanlık, yükselmiş kan yağları, yüksek tansiyon ve kısırlık ve ayrıca kıllanma ve adet düzensizliği rastlanır.

Kan insülin düzeyi yüksekliği ile polikistik over sendromu ilişkisi

Bir kadında polikistik görünümlü yumurtalık olmasına rağmen düzenli adet görülebileceği gibi, bununla birlikte androjen seviyesi normal olup ultrason görünümü de normal olan diğer bir kadında polikistik over sendromunun diğer tüm belirtilerine rastlanabilmektedir. Polikistik over sendromunun en önemli belirtilerinden birisi kanda insulin rezistansı (insüline karşı vücudun direnci) ve bununla birlikte görülen hiperinsulinemidir (artmış açlık kan insulin seviyesi).

Hiperinsulinemi, erkeklik hormonlarında yüksekliğe sebep olur. Yüksek seviyedeki androjen hormanları (erkeklik hormonları), beyinde yumurtalıkların görevini kontrol eden merkezin durumunu bozarak anovulasyona (yumurtlamama), amenore (adet görememe) ve infertiliteye (kısırlık) sebep olmaktadır.

Polikistik over sendromu; birlikte bulunan sorunların kontrolü için, takip edilmediğinde hamilelikte düşük ihtimalinin arttığı, gebeliğe bağlı yüksek tansiyon ve kan şekeri yüksekliği sıklığının daha fazla olduğu bir hastalıktır.

Polikistik over sendromunda, ilerleyen yıllarda artmış olan şeker hastalığı, kalp hastalığı ve endometrium (rahim zarı) kanseri riskini azaltmak için belirli aralıklarla mevcut sorunların gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Tıbbi özgeçmişinizin tekrarlanmasından sonra doktorlarınız hangi testlerin yapılması gerektiğine karar verirler. Eğer düzensiz adet görme veya adet görememe durumu var ise fizik muayeneden sonra bir takım ipuçları elde edilir.

Boyunuz ve kilonuz ile birlikte yüzde veya vücutta kıllanma artışı, veya başta erkek tarzı saç dökülmesi, sivilcelenme ve akantosiz nigrikans (ensede, kollarda, göğüslerde ve bacak arasındaki kıvrımlı yerlerde renk değişikliği) olup olmadığı kontrol edilir. Artmış erkeklik hormonları teşhisi doğrular. Açlık insülin seviyesi ve şeker yüklemesi de yapılması gereklidir.

Tedavide yeni metodlar

Uzun süreli tedaviler hem zor, hem pahalıdır ve tek başına kullanıldıklarında sınırlı etkileri olmaktadır. Polikistik over sendromlu bir hastada uygulanacak kısırlık tedavileri ise yaÅŸam biçimi deÄŸiÅŸiklikleri ile kilo verilmesi, yumurtlama tedavisi ve Tüp Bebek’dir.

Kısırlık dışındaki diğer sorunların tedavisi; (kıllanma, tüylenme, vs.) ise erkeklik hormonlarını azaltan ilaçlarla yapılmaktadır. Polikistik over sendromu; şeker hastalığı için yaşam biçimi değişiklikleri (kan şekerinin hızlı yükselmesini engelleyen kişiye özgü beslenme, egzersiz, stresle başa çıkma), kilo kontrolü ve insülin etkinliğini iyileştiren ilaçlar (metformin, pioglitozone, rosiglitazone) ile tedavi edilebilmektedir.

Polikistik over sendromunun etkileri 2-3 ay içinde tersine çevrilebilmektedir. Saç dökülmesi, yüzde ve vücuttaki kıllanma azalmakta, tansiyon normale dönmekte, adetler düzenli olup, kilo verilmesi sonrasında gebe kalabilmek mümkün olmaktadır. Bu ilacı kullanarak 2 aydan kısa bir sürede ilk yumurtladığı adette gebe kalanlar görülmüştür. Yaklaşık 6 aylık bir kullanımdan sonra kadınların % 80′inin normal adet düzenine girdiÄŸi gözlenmektedir.
Kullanılan ilaçların yan etkileri çok nadirdir. Metformin, rosiglitazone, şeker hastalığı olan hastalarda artmış kan şekerini düşürmesine rağmen, şeker hastalığı olmayanlarda kan şekerine etki etmeden yalnızca insülin seviyesini düşürmektedir. Ayrıca böyle bir tedavi aşırı kan şekeri düşmesi ataklarını da engellemektedir.

Metformin

En fazla yakınma mide sorunları ve ishal olmakta, tedavinin birinci haftasının sonunda geçmektedir. Metformin tedavisinin çok nadir görülen önemli bir yan etkisi laktik asidozdur, karın ağrısı, bulantı, kusma ve nefes almakta güçük şikayetleri olan hastalara dikkatli verilmelidir.

Metformin alan hastaların doktorlarına bilgi vermesi gereken durumlar:

• Ameliyattan ya da anesteziden 48 saat önce,
• İlaçlı böbrek filmi veya herhangi damardan ilaçlı bir film çekilmeden 48 saat önce
• Nefes darlığı, ağır kas güçsüzlüğü veya göğüs ağrısı,
• Fazla alkol alımı.

Hazırlayan: Uzman Dr. MURAT BERKSOY